Trekvogels

22 augustus 2018, door Frans Kapteijns.

Iedere maand zal onze brabant vertelt ambassadeur, Boswachter Frans Kapteijns, een mooie column schrijven over de dingen die hem in het dagelijks leven opvallen. Als voormalig boswachter van de Kampina heeft hij een hele goede kijk op de natuur en al het moois wat de aarde ons te bieden heeft. In deze column vertelt Frans over de trekvogels in Nederland.  

Mijn vorige column ging over luchtvogels en nu wil ik het hebben over trekvogels. Misschien heb je het ook gemerkt, maar vanaf de tweede helft van juli hoorde je al veel minder vogelzang. Er was nog wel wat te horen, maar het klonk niet meer zo enthousiast als in het voorjaar. Zo rond 15 augustus gaan zelfs de merels er mee stoppen of zijn al gestopt. Het wordt dus echt stil in bos, tuin en park. Daarnaast zie je ook nog nauwelijks vogels. Heel logisch allemaal. De jongen worden niet meer gevoerd, het territorium wordt niet meer verdedigd en dus hoeft er ook niet meer gezongen te worden. Tevens gaan na de broedperiode veel vogels in de rui, waardoor ze minder goed kunnen vliegen. Ze voelen zich niet zo lekker en leven daarom enigszins teruggetrokken. Na de rui wordt het hoog tijd om zich in conditie te eten. De winter staat voor de deur en een groot deel van onze vogels zal op trek gaan naar het verre zuiden. Dit kost ontzettend veel energie en wie geen extra laagje vet heeft opgebouwd zal het einddoel niet halen.

Afbeelding: Grutto’s in volle vlucht (vroegevogels.bnnvara.nl)

Vogeltrek
Veel mensen hebben weleens over de vogeltrek en trekvogels gehoord, maar wat zijn dat dan voor vogels, is vaak de vraag. Trekvogels zijn vogels die wegtrekken uit de broedgebieden om op soms ruime afstand te overwinteren. Ze trekken weg uit de broedgebieden, omdat daar vooral voedselgebrek ontstaat. Voorbeeld; onze huis- en boerenzwaluwen zijn afhankelijk van insecten, die in het winterse Nederland nauwelijks te vinden zijn. 

We onderscheiden inmiddels 3 typen van deze massale verplaatsing die we vogeltrek noemen;

  1. De “echte” vogeltrek
  2. Invasievogels
  3. De vluchttrek

1. De “echte” vogeltrek
Met de “echte” vogeltrek hebben we het over alle vogels die hier broeden en in het najaar massaal naar het zuiden trekken. Voorbeelden zijn; fitis, tjiftjaf en tuinfluiter. Deze vogels komen dus in het voorjaar naar hier en trekken in het najaar naar warmere oorden. Het tekort aan voedsel speelt hierbij dus een grote rol. De laatste jaren zien we echter bij roodborsten, vinken en mezensoorten een ander fenomeen opduiken. Sommige van deze soorten brengen hier wel de winter door en krijgen gezelschap van familie uit het Noorden en Oosten. Overigens is het heel bijzonder en ook veel indrukwekkender om naar de najaarstrek, vanaf nu dus, te kijken, dan naar de voorjaarstrek. Dit komt omdat de najaarstrek veel massaler is. Dit heeft weer te maken met het feit dat de trek in een kortere periode plaatsvindt, maar ook omdat er veel meer vogels gaan dan er terugkomen. Dat laatste is ook weer logisch omdat de jonge vogels mee trekken. 

2. Invasievogels
Naast de “echte” trekvogels heb je ook nog invasievogels. Deze vogels zien we in sommige jaren massaal en in ander jaren weer niet. Een van de bekendste zijn de kruisbekken. De oorzaak van dat gedrag wordt dan ook uitvoerig onderzocht en uit dat onderzoek is in eerste instantie naar voren gekomen, dat invasievogels allemaal voedselspecialisten zijn. Ze zijn dus per soort afhankelijk van een bepaald voedsel. Als dat voedsel in de winterperiode niet veel is, moeten ze ergens anders dat voedsel zien te vinden. 

3. De vluchttrek
De vluchttrek zit er een beetje tussenin. Vogels gaan op de vluchttrek als de weersomstandigheden (stevige vorst of veel sneeuw) sterk veranderen in hun overwinteringsgebied. Bij zo’n overval gaan ze massaal op de vlucht oftewel nemen ze de trek weer op en gaan in korte tijd op grote afstand van dat gebied.


Heb je vragen over deze column of over de natuur, mail dan naar Frans.Kapteijns.bsw@gmail.com 

brabant vertelt is een project van Kunstloc Brabant

Website © Afdeling Online