De spin van het jaar

12 september 2018, door Frans Kapteijns.

Iedere maand zal onze brabant vertelt ambassadeur, Boswachter Frans Kapteijns, een mooie column schrijven over de dingen die hem in het dagelijks leven opvallen. Als voormalig boswachter van de Kampina heeft hij een hele goede kijk op de natuur en al het moois wat de aarde ons te bieden heeft. In deze column vertelt Frans over spinnen.  

Afgelopen weekend was het een spinnenweekend en omdat je nu meer spinnen ziet dan in het voorjaar, wil ik deze column besteden aan spinnen. Bij sommige mensen lopen alleen al de kriebels over hun rug bij het lezen van deze kop. Andere mensen hebben diezelfde kriebels bij het zien van deze dieren! Maar ook ik krijg de kriebels van deze dieren als ik kijk naar hun prachtige verschillende soorten van webben en de diversiteit aan tekeningen op hun rug. Bewonderd kan ik dan minutenlang kijken hoe bijvoorbeeld kruisspinnen te werk gaan. Volgens mij heeft de tekenaar van Spiderman ook diezelfde kriebels gekregen.

Spinnenweekend
Waarschijnlijk heb je er nog nooit van gehoord, maar de koffieboonspin is de Europese spin van 2018 geworden. Overigens is deze koffieboonspin ook moeilijk te zien daar deze spin vooral in de nacht en avond verschijnt. De meeste mensen kennen wel de kruisspinnen omdat die vaak te zien zijn ergens hangend in een web tussen planten of struiken. Toch zijn er nog veel meer spinnen en bijna spinnen, die aangeduid worden met spinachtige. Wist je bijvoorbeeld dat de hooiwagen en de teek tot deze groep behoren.

Spinnen
De gehele groep spinnen en spinachtige is niet precies te omschrijven. Er is namelijk binnen deze groep veel uniformiteit en ze zijn heel goed herkenbaar, maar aan de andere kant is er enorm veel onderling verschil. Vandaar dat ik in deze column enkel de (echte) spinnen ga beschrijven. Spinachtige, zoals hooiwagens, teken, schorpioenen, schorpioenspinnen, bastaardschorpioenen etc., laat ik maar even links liggen.

Een spin bestaat uit twee delen, namelijk kop met borststuk, ook wel kopborststuk genoemd, en een lichaam. Verder heeft een spin 8 poten en geen vleugels. Dit laatste, en ook de 4 paar poten, geeft aan dat deze dieren niet bij de insecten horen.

Samen met de insecten zitten ze wel in de grootste groep binnen het dierenrijk, namelijk de Geleedpotigen. De poten van de spin bestaan, net als bij de insecten, namelijk weer uit delen of leden. Die poten zitten bij de spin allemaal aan het voorste lichaamsdeel, het kopborststuk. Dit voorste lichaamsdeel is bij spinnen vergroeid. Het achterste deel, achterlijf, van het lichaam draagt nooit poten!

Het menu
Op het menu van spinnen staan kleine insecten en andere kleine diertjes, maar soms wel groter dan de spin zelf. De belangrijkste twee groepen van spinnen die we in Nederland tegenkomen zijn: de “Vangers” en de “Jagers”.

De “Vangers” zijn spinnen die een of andere vorm van web of vangnet maken. Ze wachten hierin rustig af tot een prooidier in het web vliegt, kruipt of loopt. Deze prooidieren raken in dat web verward en  blijven kleven. De spinnen bijten dan hun prooidieren en brengen zo tevens het gif in het lichaam van het prooidier. Daarnaast omwikkelen ze het prooidier met rag. Later als het gif is ingewerkt (oplosmiddel) zuigen ze hun prooidier leeg. Het omhulsel wordt los geknipt en het web is weer schoon. Deze groep heeft de hoogst ontwikkelde specialisatie, maar hebben wel een beperkt gezichtsvermogen

De “Jagers” gebruiken hun spincapaciteit wel, maar dan enkel om hun nest te bekleden en bij het beschermen van de eipakketjes. Ze maken dus geen webben, maar gaan op jacht naar hun prooidieren. Het gezichtsvermogen speelt bij deze groep van spinnen een grote rol. Daarnaast worden hun poten belangrijker, vaak zijn ze ook veel zwaarder dan bij de vangers. Sommige van deze spinnen maken ook nog eens gebruik van een goed camouflagesysteem.

Vangers zijn: wielspinnen, zoals de kruisspinnen, kaardespinnen, kogelspinnen, hangmatspinnen en trechterspinnen. Deze laatste twee kun je nu goed waarnemen op bijvoorbeeld de heidevelden.

Jagers: o.a. krabspinnen; kunnen zich goed camoufleren en zitten vaak op of in bloemen van planten, springspinnen, o.a. de harlekijn en wolfspinnen.

Spinnen hebben meestal een ongunstige naam bij de mens. Heksen, boze geesten, tovenaars en noem maar op worden meestal gezien in het gezelschap van spinnen en andere soortgelijke dieren. Daarnaast hangen de zogenaamde woningen van dat soort lui ook altijd vol met spinnen en spinnenrag. Ook in veel spreekwoorden, die onheil verkondigen komt de naam spin voor. Gelukkig zijn er echter ook uitzonderingen, zoals het gezegde: “Een spin in de morgen geeft kommer en zorgen, een spin in de noen is goed om te doen.” Dit gezegde betekent; “Een spin die men ‘s-avonds nog zag zitten, bijvoorbeeld op de muur, mocht niet gedood worden, omdat men geloofde dat ze geluk brachten!” Maar over het algemeen is de spin een ongewenste verschijning, die meestal snel door de mens verwijderd wordt.

Hopelijk heb ik met deze column de spinnen wat beter in beeld kunnen brengen en daarmee misschien enige angst voor deze nuttige en toch ook mooie diertjes wat weg kunnen halen.


Heb je vragen over deze column of over de natuur, mail dan naar Frans.Kapteijns.bsw@gmail.com

 

brabant vertelt is een project van Kunstloc Brabant

Website © Afdeling Online